ضرورت استفاده از میز و صندلی استاندارد مناسب کودک

میز من دشمن من بود؛ نمی‌دانستم

میز شما می تواند دشمن جانتان باشد …
ضرورت استفاده کودک از میز و صندلی مناسب (حتی همه افراد) در این مقاله شرح داده شده است. ابتدا خیلی سریع به استاندارد های صندلی کودک پرداختیم. سپس درباره اهمیت وضعیت بدنی و تاثیر اون بر سلامتی صحبت کردیم و نهایتا حالت های مناسب مطالعه کودکان را از دیدگاه یک متخصص طب فیزیکی و توانبخشی بررسی کردیم. در این مقاله بیشتر به کودکان پرداخته شده چرا که در سن رشد و شکل گیری استخوان و اسکلت هستند. اما از همین اطلاعات میتوان برای تمام سنین نیز به نحو مناسب استفاده کرد.

استاندارد های صندلی کودک

استاندارد بودن صندلی برای نشستن طولانی‌ مدت کودکان ضروری است اما متاسفانه برخی والدین به خوبی بر این امر واقف نبوده و زمینه بسیاری از بیماری‌های ساختار قامتی کودکان را فراهم می‌کنند.

وضعیت پا ها

باید برای کودک یک میز و صندلی با ارتفاع متناسب با قد کودک تهیه کرد. پاهای کودک باید کاملا صاف یا توسط یک زیرپایی روی زمین قرار بگیرد. زانوها نیز باید حدود 90 درجه خم باشد.

ستون فقرات

همچنین لگن هم باید کمی از زانو بالاتر قرار بگیرد. در این حالت لگن در موقعیت تمایل به جلو (forward tilted) قرار می‌گیردکه همین وضعیت، باعث قرار گرفتن بهتر ستون فقرات در حالت طبیعی خود می‌شود. همچنین پشت کودک باید به وسیله صندلی حمایت شود و قوس انتهای ستون فقرات نیز باید توسط پشتی پرکننده گودی کمر صندلی پر شود.
از طرفی دیگر باید سر در حالت متناسب روی شانه‌ها قرار گیرد و به جلو یا کناره‌ها انحراف نداشته باشد.

نشیمنگاه

عمق و طول نشیمنگاه صندلی نیز مهم است و ایده‌آل آن برابر با فاصله لگن تا زانوهای خم شده کودک است. بهتر است صندلی دارای رویه باشد و کودک روی صندلی چوبی یا فلزی بدون روکش ننشیند و درنهایت بهترین حالت این است که زیرپایی و ارتفاع صندلی اطفال قابل تغییر باشد تا بتوان برحسب قد کودک آن را تنظیم کرد. ارتفاع میز تحریر نیز باید طوری باشد که زانوهای کودک از سطح زیرین میز فاصله داشته باشد.

اهمیت وضعیت بدنی

مشکلات اسکلتی ـ عضلانی، یکی از 10 شکایت عمده سلامتی در بین بچه‌های سنین مدرسه است. متاسفانه اکثر کودکان از صندلی مناسب که ارتفاع و عمق نشستن کافی برای آنها داشته باشد، استفاده نمی‌کنند.

به طور کلی وضعیت مناسب بدنی، باعث عملکرد بهتر بدن و تحمل بهتر فشار‌های وارده بر بدن می‌شود و از طرفی دیگر وضعیت مناسب بدنی باعث پرورش احساس اعتماد به نفس بیشتر در کودکان می‌شود. از نقطه مقابل وضعیت نامناسب باعث می‌شود ستون فقرات در یک راستا قرار نگرفته و عضلات و مفاصل بیش از حد تحت فشار و استرس قرار گیرد و این امر در کودک باعث ایجاد دردهای پشت گردن و شانه می‌شود، حتی احتمال ایجاد دردهای مزمن را طی بزرگسالی آنها افزایش می‌دهد. همچنین خمیده نشستن کودک بویژه زمانی که پشت میز می‌نشیند، می‌تواند منجر به آسیب‌های حرکتی مداوم، خستگی و کشیدگی عضلانی و درنهایت درد شود.

البته در صورتی که پزشک علل جدی و خطرناک وضعیت بدنی نامناسبی همچون اسکولیوز وکیفوز را رد کند، با استفاده از تغییر در فرم زندگی و از بین بردن عادات غلط می‌توان قسمت اعظمی از درد‌های مزمن پشت را برطرف کرد.

وضعیت بدنی نامناسب حتی می‌تواند روی عملکرد ارگان‌های حیاتی بدن بویژه قلب و ریه اثرگذار باشد. این وضعیت حتی می‌تواند باعث مشکلات شکمی نیز شود؛ بنابراین بررسی وضعیت (پوسچر) بدنی اهمیت ویژه‌ای در تمام سنین و بویژه در کودکان دارد و باعث می‌شود کودک با دارا بودن یک ساختار مناسب در ستون فقرات در آینده کارهای محوله خود را به خوبی انجام دهد. همچنین از نظر شخصیتی نیز اعتماد به نفس و قدرت روانی کودک مضاعف می‌شود، چراکه وضعیت بدنی نامناسب باعث نشان دادن اشخاص به صورت فردی تکیده با شانه‌های آویزان و قامت خمیده و ناتوان می‌شود.

فراموش نکنیم وضعیت بدنی نامناسب یک جنبه عادتی است و متاسفانه سریع و راحت بویژه در فعالیت‌هایی که نیاز به نشستن مداوم پشت میز دارند، پیشرفت می‌کند. توجه به وضعیت نشستن به شما کمک می‌کند که عادات غلط را تصحیح کرده و ظاهر جسمی و سلامت عمومی خود را ارتقا بخشید.

انجام بهتر فعالیت‌های روزانه به کمک وسایل مناسب

وضعیت مناسب بدن یک مساله مهم و کلیدی در انجام مهارت‌های نوشتاری و فعالیت‌های ظریف حرکتی دست کودک است. کودکی که فعالیت‌های ظریف حرکتی را در خانه و مدرسه انجام می‌دهد، نیاز به تنه و کمربند شانه‌ای با ثبات دارد تا بتواند این فعالیت‌ها را به نحو احسن انجام دهد. ساختار صحیح نشستن به کودک این توانایی را می‌دهد که بتواند هر فعالیتی را صحیح و به دقت بیشتر انجام دهد و برعکس وضعیت‌های نامناسب باعث ایجاد استرس و فشار روی استخوان‌ها و مفاصل شده و در نتیجه باعث ناتوانی کودک از انجام فعالیت‌ها می‌شوند. استفاده از وسایلی که به صورت ارگونولیک طراحی می‌شوند، می‌توانند باعث نگهداشتن بدن در وضعیت مناسب شوند.
وضعیت نامناسب نشستن حتی می‌تواند روی عملکرد ارگان‌های حیاتی بدن بویژه قلب و ریه اثرگذار باشد. این وضعیت حتی می‌تواند باعث مشکلات شکمی نیز شود.

میز آشپزخانه یا میز تحریر؟!

تعدادی از کودکان عادت دارند پشت میز آشپزخانه یا روی صندلی‌هایی بنشینند که متناسب آنها ساخته نشده است. وقتی یک کودک روی صندلی بزرگسالان می‌نشیند 2 مشکل اساسی رخ می‌دهد:
1ـ کودک در موقع چرخیدن و حرکت کردن مشکل داشته و قادر نیست که خود را به وسایل مورد نیاز برساند، زیرا ارتفاع میز برای آنها بالاست. بنابراین حرکات بازوهای کودک محدود شده و آرنج کودک در زیر لبه میز قرار می‌گیرد و بویژه در فعالیت‌هایی که نیاز به مهارت‌های ویژه عضلات کوچک دست است (همچون در دست قرار گرفتن کارد و چنگال، نقاشی و بریدن اشیاء) دچار اختلال شده و گروه‌های عضلانی به صورت نامناسب فعال می‌شود.
بعضی از کودکان نیز برای آزاد کردن بازوهای خود شانه‌ها را بالا می‌دهند و به موازت گوش‌ها می‌رسانند که این مساله نیز باعث آسیب بیشتر کمربند شانه‌ای و تنه می‌شود.
2ـ ساق‌های کودک در هوا معلق بوده و هیچ‌گونه حمایتی از پاها انجام نمی‌شود و در نتیجه لگن به سمت عقب کشیده شده و باعث کاهش انحنای نرمال کمری و گرد شدن مهره‌های سینه‌ای (round back) می‌شود.

حالت‌های مناسب مطالعه کودکان از نگاه پزشکی

حالت‌های مناسب مطالعه کودک به 2 دسته کلی تقسیم می‌شوند:

• در وضعیت نشسته
• پشت میز تحریر

اگر کودک در پشت میز مطالعه می‌کند، بازوها باید به صورت راحت روی میز قرار بگیرد و حتی می‌توان از یک آرنج‌بند (elbow sopport) نرم نیز برای راحتی بیشتر استفاده کرد. کتاب باید در حدود فاصله بین بازوهای کودک قرار بگیرد. انگشتان دست‌ها در حالت کشیده قرار داشته و کتاب را به راحتی در دست گرفته یا بتواند آن را روی سطح شیب‌دار (مثل کتاب یار) قرار داده و کتاب در موازات صورت باشد.
موقعیت کتاب باید طوری باشد که مرکز صفحه‌ای که کودک آن را مطالعه می‌کند، در برابر بینی او باشد. این مساله باعث بهبود تقاطع دید چشم‌ها در خط وسط می‌شود.
در این میان کتاب باید ثابت و به بالا و پایین حرکت نکند تا باعث تشدید خستگی چشم‌ها نشود. کودک باید صفحه‌ها را از بالای صفحه ورق بزند. در صورتی که عادت به کشیدن دست بر زیر خطوط دارد او را عادت دهید که از انگشت سبابه (اشاره) راست به جای سبابه چپ برای عمل استفاده کند و او را تشویق به روان‌خوانی کنیم.
اما تعدادی از کودکان دوست دارند روی تخت دراز کشیده و مطالعه کنند؛ در صورتی که بعضی از شرایط، کنترل و رعایت شود این مساله ایرادی ندارد. کودک باید در وضعیت درازکش رو به بالا (طاق باز) خوابیده و برای حمایت از ستون فقرات کمری زانوها را به بالا خم کند و یک بالش زیر زانوها قرار گرفته تا زانوها و پاها آزاد باشند.
همچنین لازم است پاها در یک راستا با لگن قرار گرفته باشد و یک بالش نیز زیر سر قرار بگیرد. در ضمن از 2 بالش بلند در دو طرف بدن استفاده شود تا بازوها و شانه توسط آنها حمایت شود و در نهایت یک بالش روی قسمت بالای شکم قرار گرفته تا بتوان کتاب را روی آن قرار داد و باعث ایجاد یک سطح ثابت برای نگهداشتن کتاب در برابر چشم‌ها شده تا حرکات چشم به راحتی انجام گیرد.

دکتر علیرضا عمادی
متخصص طب فیزیکی و توانبخشی